De olifant aan tafel, een blog over ervaringsdeskundigheid

Ervaringsdeskundigheid is voor ons het vertrekpunt van alles wat we doen. We zijn er niet alleen vóór mensen met een chronische aandoening of psychische kwetsbaarheid, maar alles wat we doen, doen we mét en dóór de mensen om wie het gaat. Hun kennis en ervaringen bepalen mede wat we doen en waar we ons voor inzetten.

Helen Mijnarends, als zelfstandig ervaringsdeskundig professional verbonden aan onze stichting, bezocht het symposium 'De olifant aan tafel', over de positie van ervaringskennis binnen organisaties. In dit artikel deelt ze de inzichten en vragen die ze van deze middag meenam. 

'De Olifant aan tafel'. Dat was de titel van het symposium ervaringsdeskundigheid waar ik op 17 september aanwezig was. De vakgroep Ervaringsdeskundigheid van Dimence organiseerde het symposium in samenwerking met het PEPPER-consortium. 

Met de titel ‘de olifant aan tafel’ wordt bedoeld dat ervaringsdeskundigheid binnen organisaties steeds meer ingezet en benut wordt maar de vraag van deze middag was ‘hoe kunnen we ervoor zorgen dat ervaringskennis ook echt meer als gelijkwaardige derde kennisbron wordt gezien naast wetenschappelijke en praktijkkennis?’ Hoe krijg je binnen organisaties een cultuurverandering waarmee meer recht gedaan wordt aan ervaringskennis?

Als eerste gaf mevrouw E. Lobregt – van Buuren haar visie. Zij is zelf geen ervaringsdeskundige maar psycholoog, onderzoeker en nu hoofd van Lorna Wing (specialistisch centrum ontwikkelingsstoornissen). Zij had als psycholoog uiteraard geleerd om zich richting cliënten niet kwetsbaar op te stellen. Gaandeweg was ze tot het volgende inzicht gekomen:

‘Professionele kennis staat nooit los van wie wij zijn. Dat de psycholoog, de psychiater, de verpleegkundige, de onderzoeker en ook de leidinggevende altijd beïnvloed worden door hun eigen geschiedenis, ervaringen, ontmoetingen, successen, mislukkingen, verlieservaringen, kwetsbaarheden en herstelmomenten. De vraag is niet of we die ervaringen meenemen. De vraag is hoe bewust we dat doen?

Misschien begint echte implementatie van ervaringsdeskundigheid daarom niet bij de vraag: Hoe krijgen we meer ervaringsdeskundigen in de organisatie? Maar bij de vraag: Hoe verhouden wij onszelf tot ervaringskennis?’ 

Zij denkt dat het antwoord op deze vraag uiteindelijk bepaalt of de olifant daadwerkelijk een stoel aan tafel krijgt, ervaringskennis dus echt serieus genomen wordt.

Ze sloot haar verhaal af met een vraag, niet aan de ervaringsdeskundigen in de zaal maar juist aan alle anderen:

Welke ervaring heeft jou gevormd tot de professional en/of leidinggevende die je vandaag bent? En wat zou er gebeuren als we daar, met wijsheid en begrenzing, iets vaker met elkaar over in gesprek gaan?

Mijn persoonlijke antwoord is dat het waarschijnlijk een stuk veiliger en gezelliger op de werkvloer wordt en daadwerkelijk kan bijdragen aan het terugdringen van het ziekteverzuim en de ratrace van de huidige hypernerveuze samenleving.

De tweede lezing was van Daantje Daniels. Zij zet haar eigen ervaring en ervaringsdeskundigheid met verslaving, trauma en herstel in als directeur zorg en kwaliteit in de verslavingszorg. Daarnaast is zij lid van de raad van advies van de Vereniging van Ervaringsdeskundigen.

Haar presentatie ging over herstelondersteunende zorg en herstelondersteunend leiderschap. Dit vraagt om ander gedrag en waarden waarbij gelijkwaardigheid, wederkerigheid en erkenning van ervaringskennis centraal staan.

Deze herstelondersteunende waarden moeten niet alleen in beleid staan maar moeten ook zichtbaar zijn in de manier van leidinggeven. Dit vraagt om ‘epistemische bescheidenheid’ van leidinggevenden (de bewuste houding dat je eigen kennis, opvattingen en perspectieven beperkt en onvolledig zijn)

Er staat een mooi artikel van Daantje Daniels op de site van Sociale Vraagstukken ‘over macht, kennis en herstelondersteunend leiderschap’: https://www.socialevraagstukken.nl/over-macht-kennis-en-herstelondersteunend-leiderschap/  Persoonlijk vond ik het in ieder geval een heel interessant en inspirerend verhaal.

Wat mij bij beide lezingen opviel was dat beide sprekers het spannend vonden om persoonlijke verhalen te delen in hun rol als leidinggevende maar dat beiden hierdoor wel betere leidinggevenden waren geworden. 

Het gaf hun rust door te mogen erkennen dat ze niet altijd alle antwoorden hoefden te hebben en ook meer vertrouwen van de medewerkers omdat ze congruent waren in woord en daad. Wat mij betreft een win-winsituatie voor iedereen en een voorbeeld voor meer organisaties!

Door deze verhalen werd voor mij het belang en de stem van ervaringskennis nog weer een keer benadrukt. Ik hoop deze boodschap de komende tijd, samen met anderen die verbonden zijn aan Centrum Chronisch Ziek & Werk nog meer te kunnen gaan verspreiden en zo bij te kunnen dragen aan een betere positie voor mensen met chronische aandoeningen en een meer inclusieve samenleving.

Wil jij je ook aansluiten? Neem gerust contact met mij op via helen.mijnarends@gmail.com