De man met alle antwoorden. Helaas niet aanwezig.

[Column van Tommy] Ik kom regelmatig op de detox als ervaringsdeskundige. En blijkbaar brengt dat bepaalde verwachtingen met zich mee. Dat snap ik ook wel. Je wordt aangekondigd als ervaringsdeskundige, hebt zelf een geschiedenis met verslaving, bent inmiddels een aantal jaren in herstel en komt dan met een redelijk zelfverzekerd gezicht binnenlopen. Dan zou je toch denken dat zo iemand inmiddels wel weet hoe het allemaal werkt. Nou. Dat valt dus behoorlijk tegen.

Soms krijg ik vragen waarvan ik vermoed dat mensen denken dat ik ergens thuis een geheime handleiding heb liggen. Zo'n dik boek, met gouden letters op de kaft.

HERSTEL. DE COMPLETE GEBRUIKSAANWIJZING.

Inclusief antwoorden op alle levensvragen, een stappenplan voor moeilijke momenten en achterin een handige probleemoplosser.

Probleem: ik weet niet wat ik met mijn leven aan moet.
Oplossing: zie pagina 247.

Was het maar zo.

Het grappige is dat ik vijf jaar geleden zelf op een detox zat. En daar kwam op een dag een spreker vertellen over zijn herstel. Die man was vijf jaar clean en vertelde dat hij gelukkig was. Echt gelukkig. Hij had in herstel alles gevonden waarvan hij tijdens zijn verslaving alleen maar had kunnen dromen.

Ik zat daar met tranen in mijn ogen naar hem te luisteren. Vijf jaar clean. Gelukkig. Een leven opgebouwd. Ik kon me daar op dat moment werkelijk helemaal niks bij voorstellen. Dus toen ik de kans kreeg om iets te vragen, stelde ik de enige vraag die er voor mij op dat moment toe deed: "Maar hoe dan?" Hij begon een beetje te lachen en zei: "Stap voor stap. Dag voor dag. Begin maar gewoon."

Begin maar gewoon.

Ja, natuurlijk.
Waarom had ik daar zelf niet aan gedacht?

Ik zat daar met een leven dat behoorlijk in de kreukels lag, geen flauw idee hoe ik het allemaal weer op de rit moest krijgen en deze man kwam met de revolutionaire oplossing dat ik gewoon moest beginnen. 

Fantastisch. Maar waar dan? Bij stap één? En waar lag die precies? Was daar ergens een bordje voor? Een routebeschrijving misschien? Kon ik me ergens aanmelden of moest ik eerst nog een nummertje trekken?

Ik had het liefst gehad dat hij een PowerPointpresentatie tevoorschijn had gehaald.

Dia 1: Zo begint u.
Dia 2: Zo blijft u clean.
Dia 3: Gefeliciteerd, u bent gelukkig.

Kijk, daar had ik wat aan gehad.
Tenminste, dat dacht ik toen.

Inmiddels zijn we vijf jaar verder en zit ik regelmatig aan de andere kant van zo'n gesprek. En het bijzondere is dat mensen mij soms precies dezelfde soort vragen stellen. Hoe heb jij dat gedaan? Hoe zorg je dat je niet terugvalt? Wanneer wordt het gemakkelijker? Hoe weet je wat je moet doen? En dan merk ik dat ik soms bijna hetzelfde antwoord wil geven als die man
destijds. Stap voor stap. Dag voor dag.

Waarop ik mezelf in gedachten alweer op die stoel zie zitten, vijf jaar geleden, met tranen in mijn ogen en maar één gedachte: Ja, leuk allemaal. Maar HOE DAN?

Dus probeer ik tegenwoordig iets anders.

Ik zeg weleens dat ik eigenlijk vooral heel veel vragen heb en lang niet alle antwoorden. Dat levert soms verbaasde blikken op. Komt er eindelijk iemand langs die het allemaal zelf heeft meegemaakt, begint die ook alweer vragen te stellen. Alsof er op een detox nog niet genoeg vragen worden gesteld.

Maar ik denk dat daar voor mij inmiddels een belangrijk verschil zit tussen het hebben van ervaring en het professioneel inzetten ervan. Want ik kan je vertellen hoe mijn herstel is verlopen. Wat mij geholpen heeft, waar ik tegenaan ben gelopen en welke keuzes ik heb gemaakt. Ik kan zelfs uitgebreid vertellen welke keuzes ik achteraf gezien beter niet had kunnen maken. Daar kan ik trouwens gemakkelijk een middag mee vullen.

Maar daarmee weet ik nog niet wat voor jou gaat werken.

Mijn begin hoeft jouw begin niet te zijn. En mijn antwoorden hoeven helemaal niet de jouwe te worden.

Misschien moet ik dus niet meteen vertellen waar stap één ligt, maar eerst eens vragen waar iemand eigenlijk staat. Wat er speelt, waar iemand bang voor is, wat iemand hoopt en wat op dit moment misschien nog helemaal niet lukt. En soms blijkt dan dat de eerste stap helemaal niet zo groot hoeft te zijn.

Misschien is het voor iemand al een hele stap om überhaupt die vraag te durven stellen. Zoals ik dat vijf jaar geleden deed. Met tranen in mijn ogen: "Maar hoe dan?"

Ik denk nog regelmatig terug aan die spreker. Inmiddels begrijp ik veel beter wat hij bedoelde. Hij gaf me geen routebeschrijving, maar misschien wel iets wat ik op dat moment nog veel harder nodig had. Het idee dat er überhaupt een weg bestond. Dat iemand die ooit op een vergelijkbare plek had gezeten, vijf jaar later tegenover mij kon staan en oprecht kon zeggen dat hij gelukkig was. En dat ik hem geloofde. Dat was misschien wel belangrijker dan zijn antwoord.

Dus nee, ik ben niet de man met alle antwoorden. Ik heb wel een hoop meegemaakt, daar het nodige van geleerd en inmiddels een indrukwekkende verzameling vragen opgebouwd.

En als iemand me tegenwoordig vraagt waar hij moet beginnen, probeer ik vooral niet te snel met een antwoord te komen. Al moet ik eerlijk bekennen dat ik soms nog steeds de neiging heb om te zeggen: "Begin maar gewoon."

Maar dan hoor ik mezelf alweer denken:

Ja, Tommy.
En waar dan, wijsneus?

Over de schrijver
Ik ben Tommy Kusters, gecertificeerd ervaringsdeskundig professional en onafhankelijk cliëntondersteuner. Vanuit mijn eigen ervaringen met verslaving en herstel heb ik ontdekt dat wat ooit vooral een last was, inmiddels ook iets waardevols kan betekenen voor anderen.

Ik werk onder andere met mensen in de verslavingszorg, waar ik regelmatig ontdek dat ik als ervaringsdeskundige lang niet alle antwoorden heb. Gelukkig maar, want ik heb meestal wel een heleboel vragen.

In mijn blogs schrijf ik over herstel, ervaringsdeskundigheid en de soms wat merkwaardige wereld van de hulpverlening. Met humor, zelfspot en af en toe een kritische blik. Want ook als het over serieuze onderwerpen gaat, mag er wat mij betreft best gelachen worden.

En mezelf al te serieus nemen? Daar probeer ik vooral niet aan te beginnen.